تو اصل اين اساس بود ، و به او تمام شد اين بنا . آن حضرت در جواب فرمودند : كسى را كه خدا گمراه كرد و چشم باطنش را نابينا ساخت ، حق به نظرش پست و زشت آيد و لذّت نمىبرد ، و خوشگوار او نمىشود ، و مىگردد شيطان ولىّ او و مونس و مربّى او ، و مىبرد او را تا برساند به درياها و گردابهاى هلاكت ، پس بيرونش نخواهد آورد تا اينكه به وخامت و شقاوت عاقبت مىرود از دين ؛ و اين خانه را چنين ديدى كه محض خشت و گل است ، و حال آنكه خانه‌اى است كه خداوند حكيم ، بندگان خود را به امتحان اين خانه ، به عبادت خواسته است ، و مردم را طلبيد به زيارت اين خانه تا امتحان بشوند در آمدن به اين خانه ، و تحريص نمود بندگان را به تعظيم و زيارت آن ، و اين خانه را محلّ قرار پيغمبران خود كرده ، و قبلهء نمازكنندگان گردانيده ، پس اين يك شعبه‌اى است از شعبه‌هاى رضاجويى خدا ، و يك راهى است از راههاى رسيدن به آمرزش خدا ، نصب كرده شده بر وجهى كه دلالت مىكند بر اينكه بناكنندهء اين بنا در مرتبهء جامعيّت كمال است ، و ظهور عظمت و جلال و كبرياىِ « 1 » آن صانع بىمثال در اين بنا است ، كه معنى بندگى و اطاعت و فرمانبردارى بنده مر مولاى خود را به محض اطاعت و فرمانبردارى ، بدون شائبهء حظّ نفس و التذاذ و متابعت هوا و هوس نفسانى ؛ در ضمن اين بنا است كه اگر خلقت او را بر وجه ديگر مىكردند كه آراسته مىشد به حَلى « 2 » و حُلل « 3 » و جواهر گرانبها ، و تو را مىخواند به خانهء خود ، كجا ظاهر مىشد كه آمدن تو به اين خانه محض اطاعت معبود است نه متابعت است هواى نفس را ؟ پس حقيق « 4 » و شايستهء تردّد معبوديّت و فرمان‌فرمايى در امور و شايسته در اينكه قبول نهى او شود در مناهى ، خداوندى است كه ابداع نمود ارواح را ، و انشا نمود صورت‌ها را « 5 » .

--> ( 1 ) - كِبْرياء : عظمت ، بزرگوارى . لغت نامه . ( 2 ) - حَلْىْ : پيرايه ، زيور . لغت نامه . ( 3 ) - الحُلَل : بُرودُ الْيَمَن . لسان‌العرب 11 / 172 . بُرود : جمع بُرْد ؛ بُرْد : جامه‌اى بوده است قميتى و گرانبها ، قماشى است مخصوص يمن كه آن را بُرد يمانى گويند . لغت نامه . ( 4 ) - حَقيق : لايق ، درخور ، درست . لغت نامه . ( 5 ) - كافى 4 / 197 ح 1 ؛ احتجاج 2 / 335 ( با اندكى تغيير ) ؛ امالى صدوق / 616 ح 4 ؛ التوحيد / 253 ب 36 ح 4 ؛ علل‌الشرائع 2 / 430 ب 142 ح 4 .